بشار اسد چگونه گریخت؟ | هیچ کس خبر نداشت، حتی ماهر اسد نیز از برنامه برادرش اطلاع نداشت!

راستان |  خبرگزاری رویترز در گفتگو با ۱۴ نفر از افراد آگاه، به ساعات پایانی حضور بشار اسد، رئیس جمهور مخلوع سوریه در دمشق پرداخته است. این منابع آگاه شامل حلقه داخلی رئیس جمهوری سابق سوریه، دیپلمات‌های کشورهای منطقه و منابع امنیتی و ارشد ایرانی است که خواسته‌اند نامشان فاش نشود.

بشار اسد تقریباً به هیچ کس در مورد برنامه فرار خود از سوریه همزمان با فروپاشی رژیمش اعتماد نکرد؛ تا آنجا که حتی دستیاران، مقامات و خویشاوندان خود گمراه کرد یا آن‌ها را عملا از فکر و طرح خود بی‌اطلاع گذاشت.

 به گفته یکی از فرماندهان سوری، بشار اسد ساعاتی قبل از فرار به مسکو در نشستی با حدود ۳۰ نفر از فرماندهان ارتش و مقامات امنیتی در وزارت دفاع سوریه در روز شنبه اطمینان داد که پشتیبانی نظامی روسیه در راه است و از نیروهای زمینی خواست مقاومت کنند.

کارمندان غیرنظامی دولت نیز از نیت واقعی او بی خبر بودند. کما اینکه یکی از دستیاران حلقه داخلی او فاش کرد که آقای اسد روز شنبه به مدیر دفتر خود اطلاع داد که بعد از کار به خانه می‌رود، اما در عوض خودش به فرودگاه رفت.

به گفته او، آقای اسد با مشاور رسانه‌ای خود به نام «بُثینه شعبان» نیز تماس گرفت و از او خواست که برای نوشتن متن سخنرانی برای او به خانه او بیاید. اما وقتی او رسید، اسد در آنجا نبود.

ندیم حوری، مدیر اجرایی اندیشکده منطقه‌ای «ابتکار اصلاح عربی» گفت: «اسد حتی آخرین موضع‌گیری خود را هم نگفت. او نیروهای خود را صف‌آرایی نکرد و گذاشت تا حامیانش با سرنوشت خود مواجه شوند.»

فرار برادر بشار و تلاش ناکام پسردایی‌های او

بشار اسد حتی برادر کوچکترش، ماهر اسد، فرمانده لشکر زرهی ارتش سوریه را در مورد برنامه خروج خود مطلع نکرد. هر چند یکی از منابع آگاه گفت که ماهر بعداً با هلیکوپتر به عراق و متعاقباً به روسیه پرواز کرد.

 پسردایی‌های اسد، ایهاب و ایاد مخلوف، نیز همزمان با سقوط دمشق تنها گذاشته شدند. این دو تلاش کردند تا با ماشین به لبنان فرار کنند، اما در میانه راه در کمین شورشیان گرفتار شدند. ایهاب به ضرب گلوله کشته شد و ایاد اگرچه زخمی شد اما زنده ماند.

رویترز می‌گوید نمی‌تواند به طور مستقل این حادثه را تأیید کند و هیچ بیانیه رسمی نیز در این مورد صادر نشده است.

اسد و خانواده او چه زمان و چگونه گریختند؟

دو دیپلمات منطقه‌ای گفتند که اسد خودش روز یکشنبه هشتم دسامبر (۱۸ آذر) در حالی که شورشیان به سمت پایتخت پیشروی می‌کردند، با هواپیما از دمشق فرار کرد و این در حالی بود که فرستنده هواپیمای حامل او خاموش بود و در ارتفاع پایین پرواز می‌کرد.

اسد ابتدا به پایگاه هوایی حمیمیم روسیه در شهر ساحلی لاذقیه سوریه رفت و از آنجا به مسکو پرواز کرد. به گفته این منابع، اسما همسر بشار اسد و سه فرزندش از پیش در پایتخت روسیه منتظر او بودند.

ویدئوهای شورشیان و شهروندان سوری که پس از فرار اسد در حال کاوش در کاخ ریاست‌جمهوری هستند، نشان از خروج عجولانه بشار اسد دارد، کما اینکه غذای پخته‌شده روی اجاق گاز و وسایل شخصی مانند آلبوم عکس‌های خانوادگی هنوز آنجا بود.

اسد فهمیده بود که هیچ حمایت نظامی از سوی روسیه و ایران در کار نیست

به گفته افرادی که رویترز با آنها مصاحبه کرد، برای بشار اسد در روزهای منتهی به فرارش از سوریه پرواضح بود که هیچ خبری از کمک نظامی روسیه که با مداخله در سال ۲۰۱۵ معادله جنگ را به نفع او تغییر داد و نه حتی ایران، وجود نخواهد داشت.

به گفته سه دیپلمات منطقه‌ای، اسد در تاریخ ۲۸ نوامبر (۸ آذر) یعنی درست یک روز پس از آغاز حمله شورشیان سوری به استان شمالی حلب و حرکت برق آسای آن‌ها در سراسر کشور، برای درخواست کمک نظامی به مسکو رفت، اما مقامات کرملین این بار از مداخله و کمک به او سر باز زدند.

هادی البحره، رئیس اپوزیسیون اصلی سوریه در خارج از کشور، به نقل از یک منبع در حلقه نزدیک اسد و یک مقام منطقه‌ای گفت اسد نخواست دستیاران خود را از واقعیت وحشتناک آگاه کند.

آقای بحره افزود: «اسد پس از سفر به مسکو به فرماندهان و همکارانش گفت که پشتیبانی نظامی در راه است. او به آنها دروغ گفت. پیامی که از مسکو دریافت کرد منفی بود.»

دمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین روز چهارشنبه به خبرنگاران گفت که روسیه در گذشته تلاش زیادی برای کمک به ایجاد ثبات در سوریه انجام داد، اما اولویت روس‌ها اکنون درگیری در اوکراین است.

اسد هرگز از تهران درخواست نکرد در سوریه نیرو مستقر کند

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران چهار روز پس از سفر بشار اسد به روسیه، در دوم دسامبر (۱۲ آذر) در دمشق با او دیدار کرد. در آن زمان، شورشیان گروه اسلام‌گرای هیات تحریر الشام دومین شهر بزرگ سوریه، یعنی حلب را تحت کنترل خود درآورده بودند و با فروپاشی نیروهای دولتی به سمت جنوب و پایتخت در حال پیشروی بودند.

یک دیپلمات ارشد ایرانی به رویترز گفت: اسد در این دیدار به طرز مشهودی مضطرب بوده و اذعان داشته است که ارتش او ضعیف‌تر از آن است که مقاومت موثری انجام دهد.

اما به گفته دو مقام ارشد ایرانی، اسد هرگز از تهران درخواست نکرد در سوریه نیرو مستقر کند، زیرا می‌دانست اسرائیل می‌تواند از چنین مداخله‌ای به‌عنوان دلیلی برای هدف قرار دادن نیروهای ایرانی در سوریه یا حتی خود ایران استفاده کند.

روسیه مایل نبوده است اسد را کنار بگذارد

اسد پس از اتمام گزینه های خود، سرانجام ناگزیر بودن سقوط خود را پذیرفت و تصمیم گرفت کشور را ترک کند و به حکومت خاندانش بر سوریه که از سال ۱۹۷۱ میلادی شروع شد، پایان دهد.

سه تن از اعضای حلقه داخلی اسد گفتند که او ابتدا می‌خواسته است به امارات عربی متحده پناهنده شود.

این افراد گفتند که اماراتی‌ها از واکنش‌های بین‌المللی به دلیل پناه دادن به شخصیتی که به اتهام استفاده از سلاح های شیمیایی در سرکوب شورشیان تحت تحریم های آمریکا و اروپا است، بیم داشتند، اتهاماتی که اسد آنها را ساختگی خوانده و همواره رد کرده است.

به گفته یک منبع دیپلماتیک روس، با این حال مسکو، در حالی که تمایلی به مداخله نظامی گسترده در سوریه نداشته است، همزمان هم اما آماده کنار گذاشتن او هم نبوده است.

به گزارش دو مقام منطقه ای، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه با شرکت در نشست دوحه در قطر در روزهای شنبه و یکشنبه با توسل به تلاش‌های دیپلماتیک و همکاری با ترکیه و قطر که در ارتباط با هیات تحریر شام هستند، تلاش کرد تا عزیمت بشار اسد به روسیه تسهیل شود.

یک منبع امنیتی غربی گفت که لاوروف «هر کاری که از دستش بر می آمد» برای تضمین خروج امن اسد انجام داد.

این سه منبع گفتند که قطر و ترکیه با هیات تحریر شام برای تسهیل خروج اسد، علیرغم ادعای رسمی هر دو کشور مبنی بر عدم تماس با این گروه که توسط ایالات متحده و سازمان ملل متحد به عنوان یک سازمان تروریستی شناخته می شود، هماهنگی‌هایی را انجام دادند.

به گفته این سه منبع، مسکو همچنین با کشورهای همسایه سوریه هماهنگ کرد تا اطمینان حاصل کند که هواپیمای روسی حامل اسد هنگام خروج از حریم هوایی سوریه رهگیری نشود یا مورد حمله قرار نگیرد.

یک مقام ترکیه ای اعلام کرد هیچ درخواستی از سوی روسیه برای استفاده از حریم هوایی ترکیه برای پرواز اسد نشده است، اما در مورد اینکه آیا آنکارا با هیات تحریر شام برای کمک به فرار اسد همکاری کرده است یا خیر، اظهار نظر نکرد.

آخرین تماس تلفنی

محمد جلالی، آخرین نخست وزیر اسد، گفت که شنبه ساعت ۱۰:۳۰ شب با رئیس جمهور وقتش تلفنی صحبت کرده است.

او به تلویزیون العربیه متعلق به عربستان سعودی گفت: «در آخرین تماس، به او گفتم که وضعیت چقدر وخیم است و فرار عظیم (مردم) از حمص به سمت لاذقیه در جریان است... و وحشت در خیابان‌ها موج می‌زند.»

جلالی افزود: «اسد پاسخ داد: 'فردا خواهیم دید.' فردا، آخرین چیزی بود که او به من گفت.»

بشار اسد: کسی از کشورش فرار می‌کند که فاسد و ترسو باشد 

 همزمان با انتشار این خبر رویترز ویدیویی از یک مصاحبه بشار اسد در سال ۲۰۱۲ در شبکه‌های اجتماعی داغ شده است. بشار اسد در این مصاحبه در اوج جنگ داخلی سوریه و درباره پرسشی درباره خروج از کشور می‌گوید تنها افراد فاسد و ترسو و کسانی که آدم‌های بدی هستند، از کشور خودشان فرار می‌کنند.